Artykuły z czasopisma Wiadomości Literackie

LISTY Z NIEMIEC
PRZEMYSŁ I RELIGJA

ESSEN NAD RUHRĄ I FRANKFURT NAD MENEM Ludzie mają naogół skłonność do upraszczania rzeczywistości. Układają zjawiska – jak domino – na jednej płaszczyznie i budują łańcuch przyczynowy jednokierunkowy i zamknięty w sobie. Przeżywają dramaty na scenie jak pełną rzeczywistość, nie przeczuwają jakby istnienia autora, reżysera…

Ciechocinek

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) Nazwa Ciechocinek wiązała się w moich wspomnieniach ze znakomitym aktorem-monologistą Fiszerem. Przed trzydziestu laty, kiedy jeszcze, jako uczeń, bawiłem w czasie wakacyj w Krynicy, słyszałem świetny monolog Fiszera, poświęcony „pani Piperment na wodach w Ciechocinku”. Ówczesny Wyrwicz tak świetnie…

Historje około Włocławka

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) Kobieta, która mnie wykarmiła swojem mlekiem, pochodziła właśnie spod Włocławka, w rodzinie naszej ustaliło się dla niej przezwisko „piękna Kosta”, bo na imię jej było Konstancja. Jakie nosiła nazwisko, do dziś nie wiem, chociaż ją potem spotkałam. Była to…

Na Jasnej Górze

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) Mroczna jest Jasna Góra. Z ciemnego masywu zabudowań klasztornych wspina się w niebo wieża, niby maszt, i światłem jednej latarni płynie, trochę między gwiazdami, a trochę wśród chmur, pędzonych wiatrem i nabrzmiałych nocą. Podkreślone czarnym pasem obronnych wałów, piętrzą…

O drażliwości Żydów

Jedną z kardynalnych i najbardziej charakterystycznych cech żydostwa jest bagatelizowanie najświetniejszych zdobyczy ducha ludzkiego. Żydzi bagatelizują wszystko: kaleczą język, którym mówią, lekceważą czystość mowy, ciała i serca, przeceniają zaś nierozumnie znaczenie pieniędzy. „Ważna różnica!” – jest to frazes, który słyszy się w ustach co drugiego…

Czerwona magja

Z dyrekcji „Swift and Co”, jednej z największych rzeźni w Chicago, otrzymałem, jak każdy zagranicznik, każdy dziennikarz i każda jaka taka osobistość, osobnego przewodnika na zwiedzenie zakładu. Szczególnie silna sensacja poprzedza to zwiedzanie, dreszcz emocji, powtórzenie się uczuć tremy, przedsmaku trwogi, jaki znam z przedsionka…

Wspomnienie o Franciszku Fiszerze

Wiele zdań rozmaitych napiszą o Franciszku Fiszerze, artyście słowa mówionego a człowieku niepospolitych zdolności. Może nikt jednak, oprócz kilku zaledwie osób, nie zachowa o nim serdecznego wspomnienia jako o przyjacielu „ludzi ze wsi”. Bo przecież – na wsi urodzony – całą młodością swoją do wsi…

Wielkanoc u Hearsta

W świadomości przeciętnego Amerykanina Polska istnieje dotąd jako „quantité négligeable”. Mimo posiadania za oceanem największej kolonji wychodztwa polskiego (cztery miljony ambasadorów plus jeden ambasador w Waszyngtonie), nie zdołaliśmy w świadomości Amerykanina i w zainteresowaniach jego dla spraw europejskich zająć dotąd poczytnego miejsca. Być może, jedną…

Lekkomyślność i niewdzięczność

Pani Marja-Jehanne Wielopolska na łamach „Wiadomości Literackich” (nr. 84) wzywa pisarzy polskich do obrony Stefana Żeromskiego, zarzucając im brak etyki koleżeńskiej. Pani Wielopolska może ma rację, może nie ma. Nie mogę znaleźć w sobie rozwiązania tych wątpliwości, gdyż sam przeżyłem w Polsce taki sam okres…

U sternika polskiej literatury
Wywiad specjalny „Wiadomości Literackich” ze Stefanem Żeromskim

O polskie morze. Każda nowa książka Stefana Żeromskiego jest zdarzeniem w naszem ubogiem życiu literackiem. Jest – co więcej – faktem wybitnej doniosłości społecznej ze względu na niezmiernie czuły, ostry, wysubtelniony stosunek genialnego pisarza do kapitalnych zagadnień polityki narodowej. Tak jak się to często zdarza,…

Pisarze polscy a Rosja sowiecka
F. A. Ossendowski

(Ankieta „Wiadomości Literackich”) Literatura sowiecka – Eksperyment komunistyczny – Zbliżenie polsko-rosyjskie 1) Dzielę współczesną literaturę rosyjską na dwie kategorje: a) prorządową, czerpiącą tematy z cyrkularzy Kominternu lub centrali Rosyjskiej Partji Komunistycznej – nieszczerą, najemną, niewolniczą; b) tolerowaną przez C. I. K. i Komintern, którą dźwigają…

Wśród potęgi i grozy górskiej

(Z cyklu: Reportaże „Wiadomości Literackich”) Ogromna większość mieszkańców miasta, znalazłszy się po raz pierwszy w górach, jest zupełnie bezradna. Konfiguracja terenu, kapryśność klimatu, odległości optyczne, łudząco łalwe lub przesadnie groźne i niedostępne na oko stromizny stoków, architektoniczne (pozorne przeważnie) podobieństwo szczytów, grani, dolin – wszystko…

„Wolnego miasta Gdańska nie wymyślił traktat wersalski”

Dziedzina „gdańskologji” polskiej jest – trzeba przyznać – dosyć znana. Bardzo wiele się pisze o najdalszej przeszłości, znamy czasy św. Wojciecha i książąt pomorskich, znamy dzieje Gdańska miasta hanzeatyckiego, jego wzloty i uupadki, związek z Rzeczypospolitą, odłączenie od niej, czasy pruskiej okupacji, potrafimy się nieźle…

Siesta w obcem mieście

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) W upalne, sierpniowe rano wysiadam z autobusu na rynku obcego miasta. Pragnę tu spędzić cały dzień, aż do zmroku. Słońce jest jeszcze nieśmiałe, lecz już przygotowuje się do orgji, już stroi swe instrumenty. W przeczuciu tej orgji rozglądam się…

Kampanja hiszpańska
Krew

Paryż, w kwietniu 1939. Przyszły historyk nie będzie się mógł uskarżać na brak materjałów do oceny kampanji hiszpańskiej. Nie ulega jednak kwestji, że cała ta literatura zabarwiona jest silnie animozjami i sympatjami. Toteż urobienie sobie jakotako objektywnego sądu o kampanji hiszpańskiej jest dzisiaj niemożliwością. Przyczynia…

Dobre rady Witkiewicza

Stanisław Ignacy Witkiewicz, Nikotyna – Alkohol – Kokaina – Peyotl – Morfina – Eter – Appendix. Warszawa, 1932; str. 187 i 5nl. Podczas czytania tej książki proszę nie palić papierosów. Nie wypada. Czytamy bowiem rozprawę pisarza, który przedstawia się nam jako „Wielki Mistrz czasowego niepalenia”.…

Pochwała Wercyngetoryksa *

Prądy nacjonalistyczne, – właśnie nacjonalistyczne, – nurtujące w silnym stopniu również, w społeczeństwie francuskiem, zachęcają uczonych i pisarzy do przewartościowywania wszystkich dotychczasowych poglądów na dzieje Francji, a zwłaszcza na ten okres, kiedy to Galja dzięki podbojowi rzymskiemu weszła w ściślejszy krąg dziejów Europy. Poddaje się…

Hitleryzm czyli bolszewizm

Kraków, w lutym 1939. O ile ewolucja psychologji społeczeństw nie jest teraz o wiele szybsza niż sto czy dwieście lat temu, o tyle tempo modyfikacji form zjawisk społecznych i politycznych jest niesłychanie dzisiaj zwiększone. Ledwie dwadzieścia parę lat temu byliśmy ofiarami bolszewizmu epickiego czy tragicznego,…

„Mały Rzym”

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) Kraków nazwano kiedyś „małym Rzymem”, z powodu wielkiej ilości kościołów, które posiada to miasteczko. Odwdzięczając się za ten subtelny komplement, Włosi powinni byli nazwać Rzym „dużym Krakowem”! Podobieństwo Krakowa do Rzymu polega też pewnie na trzech kopcach, które otaczają…

Podhale, ziemia ludzi wolnych

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) Nie zasłynęła ziemia owa ani skarbami ukrytemi w jej wnętrzu, ani urodzajnością gleby. Na jej obszarze nie wyrosły wspaniałe miasta bogate w dzieła sztuki, pomniki pracy wielu pokoleń gromadzących skrzętnie narastający plon. Groźna i uboga, leżąca u stóp najwyższego…

Goście polscy na dworze angielskim za Elżbiety

Na dworze Elżbiety bywało Polaków więcej niż na dworze jej poprzedników; i nie same tylko sprawy polityczne i handlowe były tego powodem. Różni młodzi magnaci przyjeżdżali tu poprostu przedstawić się (jak to zresztą zdarzało się i dawniej). Tak np. w r. 1561 przybył (z listem…

Sytuacja Gdańska

Artykuł b. prezydenta Senatu Wolnego Miasta Gdańska, Hermanna Rauschninga, autora głośnej książki „Rewolucja nihilizmu. Kulisy i rzeczywistość Trzeciej Rzeszy”, napisany specjalnie dla „Wiadomości Literackich”, zamieszczamy jako głos Gdańszczanina i patrjoty niemieckiego. Założenia, z których autor wychodzi, nie są, rzecz prosta, założeniami polskiej racji stanu; mimo…

Na Podhalu

(Z cyklu: Pisarze polscy o Polsce) Ilekroć jadę do Zakopanego i minąwszy Skawinę, zbliżam się do pierwszego łańcucha beskidzkich pagórów – budzi się we mnie pytanie, kiedy, w jakiem miejscu i pod jaką postacią powita mnie po raz pierwszy Podhale. Szukam tego sygnału w kwiatach…

Prawda o Jacku Londonie

Wspomnienia Uptona Sinclaira Wspomnienia Uptona Sinclaira o Jacku Londonie dotyczą przedewszystkiem dysputy, jaką obaj pisarze prowadzili aż do śmierci Londona. Szło o to, czy człowiek lepiej wyzyskuje wartości życia uprawiając ścisłą ascezę, czy też używając wszystkich możliwych rozkoszy. Spór ten zaczął się już przy pierwszem…

Dwa zielone samochody

Rano jeździ hycel a wieczorem „buda”. Hycel łapie psy a buda – dziewczyny uliczne. Przepisy obowiązujące hycla są nieelastyczne. Nakazują mu schwytać każdego psa bez kagańca, przywieźć bezapelacyjnie do zakładu oczyszczania miasta. Jeżeli przyjaciel wasz, serdeczny, wierny i łagodny, skorzysta z niedomkniętych drzwi i w…

Close