Jerzy Walldorf

Wódz młodej Belgii
Rozmowa z Leonem Degrelle

KU DYKTATURZE

Bruksela, we wrześniu.

Leon Degrelle jest niewątpliwie najbardziej zaawansowanym w Europie kandydatem na nowego dyktatora i pewien jestem, że jeśli nie zbraknie mu temperamentu i tempa, to zawładnie Belgią, zanim ludzie zdążą wyjść z podziwu, że taki Degrelle w ogóle się znalazł.

Leon Degrelle

Leon Degrelle

Nie ma już dzisiaj Belga, który by nie zdawał sobie sprawy ze znaczenia i możliwości ruchu „Rex”. Kraj dzieli się na rexistów i na antyrexistów – obojętnych nie ma. Zdarzyło mi się wprawdzie spotkać paru ludzi, którzy usiłowali zbyć kwestię Degrelle’a kpinami, czułem jednak, że te niepewne kpiny pokrywają wielki niepokój, a przede wszystkim – zdumienie… No, bo jakim cudem w pół roku zdobył pół kraju? – Co będzie – u diabła – po roku?! Quand même, ce sacré Léon!!

Wódz rexistów urodził się we Francji, jako syn małego sklepikarza i gorliwego katolika, który wraz z wygnanymi jezuitami opuścił Francję i osiedlił się w Belgii. To było dawno – Leonek miał wtedy cztery lata. Potem – to już było w Belgii – wprawił kiedyś ojca w zdumienie, oświadczając, że zostanie premierem. Miał wtedy lat osiem, więc się też stary uśmiał co niemiara. Ale potem śmiał się z syna coraz rzadziej. Leonek tymczasem patrzał na życie, myślał swoje i rósł.

Równocześnie ze wstąpieniem na uniwersytet zapisał się do organizacji katolickiej „Rex”, która ówcześnie miała cele religijno-społeczne, bez podłoża politycznego. Wkrótce zostaje szefem działu prasowego organizacji, zaczyna wydawać tygodnik „Rex”, a w roku 1929 wyjeżdża, jako już znany publicysta, do Meksyku, aby zbadać na miejscu prześladowania katolików przez władze meksykańskie.

Może gorące słońce Meksyku uderzyło do głowy i rozpaliło krew młodemu Degrelle’owi, może ucisk i prześladowania, którym się przypatrywał, natchnęły go chęcią walki w obronie uciśnionych i prześladowanych, – dość, że po powrocie do Belgii zaczął pokazywać zęby. Zerwał z dotychczasową organizacją i wziął się do polityki w tym samym, ale już teraz własnym tygodniku „Rex”.

W tym czasie psuć się coś zaczynało w państwie belgijskim. Przyszedł kryzys i bezrobocie. Stare i zmurszałe partie prawicowe z katolicką na czele, okazały się niezdolne do walki. Lewica, ciążąca coraz wyraźniej ku komunizmowi, jęła panować w kraju, w czym pomagały jej dzielnie wszystkie banki i trusty, ciągle rosnącą ilością skandali korupcyjnych w których ginął grosz publiczny, a które pchały rozgoryczoną ludność w ramiona ekstremistów.

HASŁO: ODMŁODZONY KATOLICYZM

Najbardziej rozgoryczonym był Leon Degrelle, a że meksykańska szkoła walki nie poszła w las, a temperamentu miał na wyrost, więc nie zabrał się (jak to bywa gdzieindziej) do pisania
programu gospodarczego na trzystu stronach, nie licząc przedmowy, – lecz postanowiwszy działać, zebrał około stu zapalonych chłopaków i pod hasłem odmłodzenia katolicyzmu wtargnął na trybunę obrad kongresu partii katolickiej, który odbywał się w listopadzie zeszłego roku w Courtrai, i stamtąd rzucił wielkie oskarżenie mężom stanu, kierującym krajem. Niewielu oszczędził. Około trzydziestu politykom wszystkich partyj dostało się od łajdaków, złodziei, zgnilców (des pourris) i t. d. Oburzenie jednych, a uciecha drugich nie miały granic. Szef partii katolickiej, minister Segers, którego Degrelle osobno zwymyślał w specjalnie wydanej broszurce – wytoczył mu proces.

Ale tu stała się rzecz dziwna: ponieważ Degrelle przeprowadził sądowy dowód prawdy zarzutów, postawionych Segersowi, a rzecz działa się w Belgii, więc sąd Degrellea uwolnił! – „Rex” zatriumfował po raz pierwszy, a ludzie otworzyli zdumione usta.

Nie zdążyli ich jeszcze zamknąć, kiedy przyszły wybory do Izb, które wprawiły w osłupienie już nietylko Belgię, ale cały świat. – W listopadzie 1935 roku pierwszy raz Degrelle wystąpił publicznie skandalem w Courtrai, w marcu 1936 roku rozpoczął kampanię wyborczą, a w maju siedział już w nowej Izbie Deputowanych z 21 posłami (na 202) i w Senacie z 12 senatorami (na 150). Pierwszy wypadek w dziejach Belgii! – Toż komuniści piętnaście lat trwali na trzech mandatach w „Palais de la Nation”, nim zdołali uzyskać więcej. A „Rex” od pierwszego uderzenia, po pół roku egzystencji zyskał głosy 300.000 mężczyzn, ojców rodzin, z których każda liczy minimum czworo członków, a więc 1.200.000 adherentów w kraju, liczącym 8.000.000 mieszkańców!!

W CENTRALI „REXA”

O godzinie jedenastej rano wchodzę do budynku, mieszczącego w sobie centralę partii „Rex”, a za chwilę już sekretarz partii wprowadza mnie do gabinetu Degrelle’a. Szefa jeszcze nie ma, więc mam parę minut czasu, żeby rozejrzeć się po pokoju. Dużo słońca, dużo książek i gazet, mało mebli. Nad skromnym biurkiem, na naczelnym miejscu – krzyż. Chwilowa cisza, panująca w gabinecie, podkreślona odgłosami szybkich kroków i rozmów, dochodzącymi spoza drzwi, daje wrażenie elektrycznego napięcia w powietrzu. Zdaje mi się, że nawet mucha na szybie jest bardzo zaaferowana. Wkrótce napięcie wyładowuje się trzaskiem otwieranych drzwi i wpada On. Wysoki, piękny, trzydziestoletni mężczyzna (Degrelle parę dni temu skończył 30 lat!) o ujmującej twarzy i energicznych, wysportowanych ruchach. Czarne, bujne włosy uwydatniają doskonale blask wspaniałych oczu. Od postaci jego bije tak diabelna energia, taki dynamizm, że przysiągłbym, iż otoczony jest warstwą ciągle wirującego powietrza, że nie on drzwi otwiera, lecz drzwi w panice otwierają się przed nim, że nie ja wstaję na powitanie, lecz że podrywa mnie i rzuca w stronę Degrelle’a siła, podobna tej, która podrzuca gwoździe do magnesu. Czuję ból w prawej dłoni i zdaję sobie sprawę, że to „Szef” ściska mi ją kordialnie.

– Dobrze pan trafił. Jesteśmy w przededniu zdobycia władzy. Może Pan napisać, że tak powiedziałem. Jeszcze niedawno myślałem o roku, lub dwóch latach przygotowań, ale dziś mam już spreparowane na otwarcie jesiennej sesji Izby takie bomby rewelacyj, że rozsadzą ten przytułek dla starców. Jeszcze w tym roku będziemy panami kraju! Ze sposobu wypowiedzenia ostatniego zdania widzę, że Degrelle jest naprawdę pierwszorzędnym materiałem na dyktatora. Słowa jego, wyrzucane mocnym, gwałtownym, jak gdyby trochę zachrypniętym głosem, są tak sugestywne, iż przez chwilę ja – człowiek obcy – jestem przekonany, że oni będą mieli władzę! Rozumiem teraz zapał jego podwładnych, rozumiem jego wpływ na masy.

Tymczasem Degrelle mówi dalej:

– Pewnie Pan jest ciekaw, jaką drogą doszedłem do dzisiejszych rezultatów? Wszystko zrobiłem sam! Kampanię wyborczą rozpocząłem na dwa miesiące przed terminem głosowania. Na wszystkich meetingach przemawiałem osobiście. Bywały dni, kiedy mówiłem w sześciu miejscach, po dwie godziny w każdym. Jeździłem autem, lub samolotem, aby jak najmniej tracić czasu. Dzięki Bogu – zmęczenie dla mnie nie istnieje; toteż niech Pan nie myśli, że po sukcesie wyborczym spocząłem na laurach. Inni politycy powyjeżdżali na wakacje, – do wód przeważnie, aby leczyć poruszone przeze mnie wątroby, a ja skorzystałem z tych wakacyj, aby pracować dalej. Dziś mam już zorganizowaną partię w całym kraju; mam tygodnik „Rex”, dziennik „Pays réel” i sześć dzienników prowincjonalnych do dyspozycji. Mogę powiedzieć, licząc skromnie, że liczba moich zwolenników wzrosła dwukrotnie i jest ich dzisiaj 700.000.

SKĄD FUNDUSZE

– To najdzwyczajne, ale myślę, że organizując tak olbrzymią akcję – musiał i musi Pan również dysponować dużymi pieniędzmi. Skąd je Pan bierze?

– Tak, akcja moja wymaga dużych pieniędzy i z tego jestem najbardziej dumny, że otrzymuję je nie od wielkich kapitalistów, których zwalczam, lecz drogą składek wśród ludu. Ci drobni kupcy, rzemieślnicy i robotnicy, o których prawa walczę, dali mi na wybory 21 milionów franków. To był olbrzymi wysiłek z ich strony i olbrzymi dowód wiary, dlatego też muszę zwyciężyć, bo inaczej wraz ze mną i oni zbankrutowaliby moralnie.

– Podobno kasa partii zasilana jest także dochodami z meetingów, na których Pan przemawia?

– A tak, – i to jest chyba najbardziej niezwykłą cechą mojej akcji propagandowej: aby dostać się na meeting partii „Rex” i słyszeć mnie – trzeba płacić i to dużo! Bilety wstępu kosztują od dwóch do stu franków, a mimo to mam zawsze tłumy słuchaczy. Najwięcej bawi mnie to, że dużą część biletów wykupują moi przeciwnicy, myśląc, że może uda im się meeting zerwać. Oczywiście, owym pobożnym życzeniom lewicy nigdy nie staje się zadość, a w skutku pieniądze ich, wpływające do kasy partyjnej, przyczyniają się do wzmożenia naszej propagandy. Bardzo bym chciał, żeby Pan był na którymś z moich meetingów i osobiście się temu przyjrzał. Ot, – chociażby pojutrze w Gerpines, może Pan?

ZASADA UCZCIWOŚCI

– Z największą przyjemnością. Ale tymczasem pragnąłbym jeszcze poprosić Pana o zaznajomienie mnie z głównymi punktami Pańskiego programu…

– Mój program jest bardzo prosty, bo oparty na niepraktykowanej w polityce zasadzie bezwzględnej uczciwości. Stąd też wynika brak jakichkolwiek koncepcyj kompromisowych. Ponieważ przytem walczymy o odmłodzenie katolicyzmu, więc właśnie w oparciu o katolicyzm walczyć będziemy przede wszystkim z komunizmem. Cały mój program polityki zagranicznej w tym jest zawarty. Zawsze będziemy się łączyć przeciwko Moskwie, a więc raczej z Niemcami, niż z Francją. W polityce wewnętrznej chciałbym tylko wypełnić ten program, którym socjaliści mydlą oczy swoim wyborcom, lecz którego nigdy nie wypełniają, nie chcąc narażać się wielkiemu kapitałowi. Obłudnicy! Nie jestem żadnym radykałem, nie dążę do dyktatury proletariatu, propaguję hasło: „pracownicy wszystkich klas – łączcie się!”, gdyż według mnie, dobry robotnik jest tyleż wart, co dobry adwokat, ale uważam, że anormalnie wielkie banki, trusty, czy kompanie handlowe muszą zginąć. To są pijawki, toczące krew całego społeczeństwa – nigdy niesyte! – Bankierów nazywam banksterami!!

Przy tych słowach, wyrzuconych zduszonym, zachrypłym z oburzenia głosem, twarz Degrelle’a ciemnieje, nabiera twardego, groźnego wyrazu, oczy zwężają się do szpar, łyskających gniewem. Chcę zmienić temat, a ponieważ przychodzi mi na myśl kwestia głosowania kobiet (jak wiadomo, w wielu krajach zachodnich, jak Francja, Anglia, czy Belgia, kobiety nie mają prawa głosowania przy wyborach ustawodawczych; ten dziwoląg konserwatyzmu staje się z dnia na dzień śmieszniejszy), więc zapytuję o nią Degrelle’a.

– Samo przez się rozumie się, że udzielenie prawa głosu kobietom będzie jednym z moich pierwszych aktów po dojściu do władzy. Specjalnie Belgia winna by się wstydzić, że dotychczas kobiety swe traktuje jak istoty niższe. Dam Panu przykład: znam kobietę, która całe swoje życie poświęciła pracy społecznej, założyła szereg szpitali i szkół, oddała ojczyźnie przysługi większe, niż stu mężczyzn, razem wziętych. Ponadto opłakuje czterech synów, poświęconych krajowi w ofierze, – i ta kobieta nie ma prawa głosu!! A takich jest więcej… W tej dziedzinie zresztą chcę się posunąć wiele dalej i ustanowić „rodzinne głosowanie”, t. j. rodzicom, którzy mają czworo dzieci, dać prawo do oddania czterech głosów przy wyborach.

WALONIA I FLANDRIA

– Bardzo jestem Panu wdzięczny za tyle cennych informacyj, ale… znając Belgię, przypuszczam, że jedną z najważniejszych kwestyj do rozwiązania dla Pana będzie sprawa współżycia Walonii z Flandrią.

– Tak, to nie jest sprawa łatwa, ale myślę, że podchodząc do niej prosto i uczciwie, dam sobie radę. W Belgii istnieją dwa narody o dwóch językach i dwóch kulturach; temu nikt nie zaprzeczy i tego nikt nie zmieni. Obecny system podwójnego języka państwowego jest absurdem, komplikującym administrację i utrudniającym życie. Wykłady na uniwersytetach, prowadzone w dwóch językach, doprowadzają w skutku do niemożności wyczerpania rocznego programu. To się musi zmienić. Waloni muszą być tylko Walonami, a Flamandowie tylko Flamandami!

– Przewiduje wiec Pan utworzenie federacji dwóch autonomicznych państw w ramach Belgii?

– Tak, to byłoby najprostsze. Takie współżycie byłoby napewno lepsze, niż dzisiejsze usiłowania supremacji jednego narodu i wynikłe stąd animozje. Łącznikiem dla obu narodów będzie zawsze nasza wspaniała historia i – last not least – dynastia, którą wszyscy bardzo kochamy. Walonia nie będzie nigdy Flandrią, ale nasz król będzie zawsze władcą i Flandrii i Walonii.

– No, to już chyba wszystko, nie chciałbym Pana dłużej męczyć…

– Tak, na dziś dosyć, resztę zobaczy Pan sam w Gerpines. Chciałbym tylko jeszcze raz podkreślić, że ruch nasz jest ruchem młodych. Starzy okazali nam, że nic zrobić nie potrafią, poza utrudnianiem życia młodej generacji. W mojej przyszłej Belgii człowiek sześćdziesięcioletni będzie musiał zrozumieć, że jego czas się skończył. Będzie miał prawo do szacunku i zasłużonego odpoczynku, ale nic więcej. Świat musi należeć do młodych!

Degrelle podnosi się, energicznym ruchem wyrzuca naprzód ramię i żegna mnie okrzykiem: „Rex vaincra” – (hasło młodej Belgii).

Wyszedłszy na ulicę, poczułem, że jestem głodny. Degrelle podziałał na mnie, jak silne, morskie powietrze – zdrowo!

W MAŁYM MIASTECZKU

Gerpines, małe miasteczko belgijskie na pograniczu Niemiec, jest dziś niezmiernie podniecone. Chciałbym jednak, aby dobrze został zrozumiany termin: „podniecone”. Nie łatwo bowiem zmącić spokój obywateli belgijskiej prowincji. Spokój i równowaga ich życia, to ostoja wielkości państwa. Toteż podniecenie dzisiejsze objawia się wprawdzie w ilości przechodniów na ulicach, ale już nie w szybkości ich chodu. To byłoby za dużo! Wolno i statecznie chodzili ich przodkowie za łaskawego panowania Karola Śmiałego, księcia Flandrii, wolno i statecznie chodzić będą ich wnuki, więc i oni nie widzą powodu do lekkomyślnego pośpiechu. Raz jeden zdarzyło się, że obywatele Gerpines zostali zmuszeni do wypuszczenia fajek z ust i wielkiej ruchliwości. Było to w roku czternastym, Niemcy wchodzili do miasta!… Tak, ale dziś – nie!!…

Zato ksiądz proboszcz ma przez tego smarkacza Degrelle’a dzień przewrócony do góry nogami. Zamiast zdrzemnąć się po obiadku, jak Pan Bóg przykazał – musi pędzić na meeting. Świat to widział!! Pan burmistrz też przeżywa straszne chwile. Bo to i obawa rozruchów, więc szeregi patrolującej po mieście policji trzeba zwiększyć z jednego na dwóch, a tu okazało się,
że drugiego munduru nie ma, – i tego… Aż się żona o niego zakłopotała, gdy w napadzie okropnego roztargnienia wypalił po obiedzie całe cygaro, zamiast zwykłej połówki,

Ale, że wszystko wreszcie musi na tym świecie nastąpić, więc i meeting też nastąpił. W dużej sali związku gimnastycznego zebrało się około trzech tysięcy ludzi (nienotowany w kronikach miasta rekord frekwencji) i Degrelle wszedł na podwyższenie. Chwilę ważył ciszę na wargach, przebiegając oczyma salę, po czym wybuchnął.

Każdy dyktator musi być dobrym aktorem, a co więcej – żeby ludzi nie nudzić – musi być aktorem oryginalnym, musi znaleźć wyłącznie własną postawę wobec tłumu, własny teatr -odrębny i różny od konkurencyjnych teatrów dyktatorskich.

DEGRELLE NA TRYBUNIE

Degrelle, który – jak to już powiedziałem – jest świetnym materiałem na dyktatora, pokazał w Gerpines owe teatralne zdolności i przyznam, że pokazał je doskonale. Ponieważ dyktatorzy schlebiają tłumowi od czasów najdawniejszych, co jest rzeczą notorycznie znaną i dość nudną, Degrelle robi wręcz odwrotnie – wymyśla!

Tak też zaczął przemówienie w Gerpines. Zwymyślał przedstawicieli kleru i arystokracji, siedzących w fotelach po sto franków, poczem z gorzkimi wyrzutami zwrócił się do przemysłowców, kupców i rzemieślników, aby skląć na końcu robotników i chłopów. A dopiero, gdy w sali zapanowała atmosfera grzechu i skruchy – ukazał zebranym, jako deskę ocalenia, jako gwiazdę odległą i piękną – ruch „Rex”, jego program i jego możliwości. Że zaś mówił głosem wspaniałym, huczącym pod sklepieniem, jak grzmoty, że mowę podkreślał doskonałymi gestami, że bił pięścią w stół, że potrafił zasugerować obecnych, że był młody i wspaniały – więc ludzie jęli rozpływać się w zachwycie i skrusze. Długimi oklaskami uwieńczono trybuna, po czym miasto rozeszło się, aby wrócić do odwiecznej równowagi i spokoju.

Przy wyjściu zagadnąłem potężną jejmość, zdążającą ku drzwiom, z wyraźnymi oznakami zadowolenia i spocenia: „Jakież jest zdanie szanownej pani o przyszłości politycznej Degrelle’a?” – „Ach, Panie – tak ładny chłopiec musi zwyciężyć!!…” I uroda nie jest bez wagi w polityce. – Jak mnie później objaśniono, Degrelle dobrze to rozumie, stara się otaczać młodzieżą przystojną, a nawet, ze zwykłym sobie zmysłem kalamburu – określił swoje polityczne odziaływanie urodą na kobiety, jako: „Rex-appear”.

Dwa auta wywożą już z Gerpines przywódców partii i moją przyplątaną osobę. Szary asfalt szosy niesie nas coraz dalej i coraz prędzej. Piękna jest prowincja belgijska we wrześniu, kiedy zieleń nabiera odcieni najmocniejszych, najgłębiej ciepłych, kiedy słońce, zmęczone latem, blednie i kiedy po bezleśnych, bezbronnych równinach hulać zaczynają słone wiatry z północy, heroldy idącej morzami jesieni.

Mkniemy pod skłonem zadrzewionego wzgórza, znaczonego kwadratem białych krzyży. -To miejsca spoczynku tysięcy Francuzów, poległych za Belgię. Przed nami miasteczko. Słynne – gdyż całą jego ludność wystrzelali Niemcy w czternastym roku na zbrodnię miłości kraju. Niezmordowany sekretarz partii sączy mi do ucha podstawy ideologii „Rex’ u”: „będziemy iść raczej z Niemcami, niż z czerwoną Francją”. Cóż… on przyszedł na świat równo z białymi krzyżami, wojny – już nie pamięta…

Zmierzcha. Na horyzoncie mruga światłami Bruksela.

Tygodnik literacko-artystyczny i polityczny o orientacji narodowo-katolickiej. Założony i redagowany przez Stanisława Piaseckiego, powstał w 1935 roku na bazie cotygodniowego dodatku literackiego do związanego z ONR dziennika „ABC”. Propagując hasła nacjonalistyczne i antysemickie, atakował kręgi liberalne i socjalistyczne oraz sanacyjne. Pismo było uważane za prawicową alternatywę dla liberalnych „Wiadomości Literackich”, a publikowali w nim min. Jan Mosdorf, Jan Dobraczyński, Józef Kisielewski, Alfred Łaszowski, Adolf Nowaczyński, Jerzy Zdziechowski, Karol Zbyszewski, Karol Irzykowski, Jerzy Andrzejewski czy Bolesław Miciński. Współpracownikami byli także Jerzy Waldorff oraz Tytus Czyżewski. Pismo było często cenzurowane i konfiskowane. Ostatni numer ukazał się 3 września 1939 roku.

Brak komentarzy

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Close