• Słowo
  • 12.08.1936
  • Wilno
  • Rok 15, Nr 220

Lepiej bezrolnym na Pomorzu niż u nas kułakom

W poprzednim artykule zobrazowałem przeciętny stan poziomu życia chłopskiego na Pomorzu, jakże różny od tego, który jest u nas! Jako specjalnie znamienny, charakterystyczny, czy może – aktualny znajduję moment, iż duża własność na Pomorzu wykazuje większy procent niż na Wileńszczyźnie.

W końcu jednak artykułu, rzuciłem pytanie, czy raczej je uprzedziłem; cóż to, w dobie kryzysu wszechświatowego, ogólnej stagnacji i szczególnie w Polsce złej konjunktury – tam, na Pomorzu są sami bogacze?

Bynajmniej. Spotykałem się z biedą też. Ale może właśnie porównanie tych dwóch „bied”, wileńskiej i pomorskiej, jeszcze większą wykopuje przepaść pomiędzy naszą „nędzą i „ichnią” kulturą.

Tam ludzie też narzekają. Narzekać ma prawo każdy, który traci i ten, któremu z tysiąca złotych zostało 100 i ten, któremu ze stu zostało 1. – Nigdy nie zapomnę, gdy w czasie niemieckiej okupacji, uszliśmy w żyzne okolice Kowieńszczyzny i spotkaliśmy się z… „biedą”. W Wilnie ludzie puchli z głodu, a w Poniewieżu płakali, że im w majątku z 300 krów, zostawiła wojna zaledwie 150. Bieda jest ostatecznie rzeczą względną.

Opisując więc żyjących w dobrobycie panów Sławęckiego, czy Glicę miałem zapewne do czynienia również z tą względną biedą, gdyż w czasach lepszej konjunktury zarabialiby więcej, mieli więcej krów i koni, czy jeździliby częściej swemi powozami, które w dobie stagnacji dzisiejszej trzymać muszą czasem bezużytecznie w szopie.

CHŁOPI CHŁOPÓW

Ale we wsi Pryczna, zabudowanej jak inne w murowane domy, z firankami, w domy czasem ze sztachetami żelaznemi, w budynki gospodarcze jakie u nas mają tylko zasobne dwory, jednem słowem w tej wsi tak strasznie niepodobnej do naszej, jakby z innego świata, – spostrzegam naraz kilka chałup drewnianych,krytych słomą. Schludne, mocne, bielone i czyste. U nas zapewne oznaczałyby siedzibę najbogatszych „kułaków” wsi, ale w Prycznie odcinają się nędznie na tle ogólnem. Któż w nich mieszka?

Na progu siedzi człowiek z fajką w zębach. Stary, wytarty już, zblazowany od słonecznych pocałunków, przechylił się na głowie filcowy kapelusz bez wstążki. Człowiek ma nogi w trzewikach i czyta gazetę. Tak by mniej więcej wyglądał u nas zrujnowany inteligent. Ale to wcale nie inteligent naszego pokroju. To poprostu chłop bez ziemi, który odpoczywa po fizycznej pracy, wrócił do domu i czeka na obiad. Obiad kończy już gotować stara kobieta. Widzę zupę na płycie, jakieś oładki. Izba trochę zadymiona, ale czysta. Firanki też, tylko z papieru. Obrazy, obrus na stole, szaty, harmonja na oknie, kwiaty papierowe, krzesła…

Nie, – omyliłem się, tak zamożnego wnętrza nie ma u nas żaden przeciętny „kułak”. – A ten dom? Dom nie jego. Dom należy do chłopa, ot, co tu mieszka w tym z czerwonej cegły z oszkloną werandą. A on sam pracuje najemnie u chłopów i płaci komorne 9 złotych miesięcznie. – Ciężkie teraz czasy powiada, oj, ciężkie!

Ja mu wierzę. Ale czy on powierzy mnie, gdy mu opowiem jak chłopi na Polesiu, którzy i ziemię mają i chatę własną!

NĘDZARZ

W innej wsi widzę dom jak się patrzy z cegieł | takąż obok stajnię, ale wszystko wokół zapuszczone i brudne. Człowiek, który obciosuje patyk siekierą, wyciera rękę o spodnie i podaje ją na przywitanie. Z drugiej strony zaraz przyczepiło się doń dwoje dzieci. A ma ich sześcioro. Ma też konia, ale ani domu, ani ziemi, ani pieniędzy na komorne 12 złotych miesięcznie.

Młoda jeszcze żona, mimo tylu porodów, szyje cosik przy oknie w pokoju. A pokój ten, duży, jasny, o trzech wysokich oknach, umeblowany jest tak, jakby się u nas powiedziało, „z miejska”. Siedzimy w giętych krzesłach, a gospodarz opowiada smutne koleje losu, był tam i tam, później walczył za Polskę, później zbankrutował, później go ktoś nabrał, wreszcie jest tu i nie ma co do gęby włożyć. – Takich jest oczywiście dziesiątki tysięcy. Po podwórku biegają jego kury, a w stajni stoi jego koń. Tego właśnie konia będzie musiał sprzedać, bo niema czem karmić.

Jest nędzarzem.

Procent ludzi biednych jest jednak znikomy na wsi pomorskiej. Znikomy szczególnie w porównaniu z nami. Właściwie dotyczy nie chłopów a robotników. Ci otrzymują mieszkanie i ogród, czasem płacą komorne, czasem odrabiają. Byłem u takiego, co za swoją sadybę płaci 50 dniami roboczemi w roku. Mogę stwierdzić z całą stanowczością, że tak jak on mieszka i żyje, nie mieszka u nas żaden z najbogatszych we wsi białoruskiej chłopów – gospodarzy.

NA CO SIĘ OBURZA PRASA

Czterdzieści procent chłopów prenumeruje gazety, o tem już pisałem, 90 procent je czyta. W jednym domu rzuciłem od niechcenia okiem na artykuł w „Kurjerze Pomorskim”, który właśnie czytał gospodarz. Był to artykuł opozycyjny, atakujący rząd, który nowym osadnikom na Pomorzu narzuca jakoby budowle drewniane. – „Kurjer” wyśmiewa się i boleje nad obniżeniem gospodarczem takiego programu, który buduje z drzewa.

Ażeby jeszcze bardziej przekonać swych czytelników, do jakiego zubożenia kraju doprowadza, któryś tam z ministrów, przedkłada fotografje nowej osady z drzewa: Dom, stodoła, obora, zagroda cała. Widok ma odstraszać bogate, murowane chłopstwo pomorskie od takiej siedziby gospodarczej. Ale w moich oczach, osada wygląda tak schludnie i zamożnie, że taką fotografję można zamieścić śmiało w pismach wileńskich jako wzorową kolonję, gdyby… położona była w jednem z województw „wschodnich”.

Bo to jest zupełnie inna miara, zupełnie inny świat.

4 MORGI PRUSKIE TO NIE TYLKO DZIESIĘCINA

Nie da się stosować tych samych miar w ocenie wagi gatunkowej. Mało jest powiedzieć, że 4 morgi to troszkę mniej niż nasza stara dziesięcina. Że u nas ma ktoś 2 konie, a tam 5. Bo te konie są zupełnie różne i zupełnie niewspółmierne, tak samo jak poziom tamtejszego chłopa zupełnie niewspółmierny z naszym. Różnica jest nie ilościowa, a jakościowa i o tę jakość powinniśmy walczyć.

Nie pamiętam już o co poszło właściwie, ale wywiązała się niedawno polemika pomiędzy „Przeglądem Wileńskimi” i „Białoruską Krynicą”, że któreś z pism porównało tutejszego chłopa do murzyna afrykańskiego.

Naturalnie porównanie takie jest poniżające dla godności człowieka mieszkającego w Europie, ale pewnej analogji niepodobna mu zaprzeczyć, jeżeli chodzi o nasz teren. – Polesie! Mój Boże! W takich warunkach żyje setki tysięcy ludzi.

Właśnie jak murzyni. Bo zachodzi pewna stała granica pomiędzy życiem chłopskiem i nie-chłopskiem. „Die Beamten und die Einge borenen”.

Ani w dostatku, ani w biedzie, nie da się porównać naszych chłopów do włościan Europy. Stoją niżej poziomu tej gdzieindziej silnej, zamożnej warstwy. I nie ilością jeszcze 2-ch, czy jeszcze 4-ch dziesięcin wydobędziemy z odmętu nędzy nasze chłopstwo…

NIE REFORMA ROLNA, ALE KULTURA

Wobec stanu z dnia dzisiejszego, naprawdę zastraszający jest brak programu w odniesieniu do naszych mas chłopskich. Słyszeliśmy tylko o jednem lekarstwie, o reformie rolnej. Jest to lekarstwo działające demagogją, a nie zdrojem. Mógłbym odpowiedzieć równie demagogicznym frazesem, że w Afryce murzyni mają jeszcze więcej ziemi i tyle ha puszcz i stepów, wiele zapragną. Ale zostawmy żarty na boku.

Na Pomorzu i chłopi i ziemianie są jednako „panami”. Niema tej stałej granicy, która u nas chłopów spędza do rzędu jakiejś kasty upośledzonej. I jednocześnie wielkie majątki w niczem tam nie przeszkodziły i nie przeszkadzają dziś, w rozwoju i dobrobycie warstwy chłopskiej.

Natomiast sytuacja naszych chłopów jest beznadziejna. Dlatego natychmiastowa reforma wewnętrzna w kraju jest konieczna. Ale wolelibyśmy, żeby szła w kierunku stopniowego podniesienia mas chłopskich do poziomu kulturalnego włościan Pomorza, aniżeli stopniowe obniżanie kulturalnej większej własności ziemskiej do poziomu sowietów.

J. M.

Konserwatywny dziennik wileński wydawany w latach 1922 – 1939. Redaktorem naczelnym był Stanisław Mackiewicz a publikowali w nim między innymi Ksawery Pruszyński, Marian Zdziechowski czy Józef Mackiewicz. Po zamachu majowym pismo poparło Piłsudskiego a od śmierci marszałka w opozycji do rządów sanacji.

Brak komentarzy

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Close