Syfiliada

Wspomniany w „Dziwach i dziwadłach” („Wiadomości”, nr 393) poemat Girolama Fracastora „Syphilis sive Morbus gallicus” jest wybitnym dziełem lekarza-poety o chorobie, która – według J. J. Abrahama – zaczęła grasować w Europie od czasu podboju Neapolu w r. 1495 przez wojska Karola VIII. (Miechowita podaje wszakże że już w r. 1493 notowano w Krakowie wypadek „male Franczose”; w następnych dwóch latach pojawiała się z Węgier). Syfilis zawlokły z Barcelony do Neapolu oddziały wysłane przez Ferdynanda i Izabellę na pomoc Alfonsowi II; zwalenie się na miasto tysięcy żołnierzy, puszczonych samopas po łatwym zwycięstwie, sprzyjało rozpowszechnieniu się zarazy. Po powrocie Karola do Francji armia najemna została rozwiązana a żołnierze jej rozpierzchli się po całej Europie, roznasząc wszędzie zarazki. Abraham rejestruje pierwotne nazwy syfilisu: Malum Francicum, Morbus Neapolitanus, Malum Franciae, Mal Franzosa, Scabies Hispanice, Mala de Franzos, Morbus Sancti Mevi, Las Bubas, Bösen Franzos, Putendagra, Malum de Francia i wreszcie Morbus Gallicus. William van Wyck notuje że owa „francuską chorobę” nazywano również „włoską, niemiecką, hiszpańską, chrześcijańską, polską” w zależności od terytorium na jakim się pojawiała. Nazwę „syfilis” ukuł Fracastor.

W trzeciej części swego poematu wzorowanym na Wergiliuszu, Fracastor kreśli historię króla Alcytousa i jego pasterza Syfilusa, który ukarany został syfilisem za zaniedbanie kultu Apollina i po odpokutowaniu winy uleczony żywicą gwajakowca (Guaiacum i rtęcią leczono syfilis już w XVI w.). Dlaczego Fracastor przezwał swego pasterza Syfilusem, po dziś dzień jest kwestią sporną. Wyprowadzano nazwę Syfilusa od „miłośnika świń” („sys” = świnia i „filos” = przyjaciel), ale Syfilus nie był pasterzem świń. Przypuszczano że nazwa ta pochodzi od „współmiłującego” („sym” i „filos”), ale w tym wypadku powinno by było być Symfilus. Najprawdopodobniejsze wydaje się przypuszczenie że Fracastor wziął swego Syfilusa od syna Niobe Sipylusa. Niobe domagała się równych praw z Latoną, i Apollo przez zemstę wytępił wszystkich jej synów a ją samą przeobraził w kamień na górze Sipylus w Azji Mniejszej.

Albert Garrigues pisze że jeśli chodzi o gusta dzisiejsze, poemat w trzech księgach o syfilisie wydaje się rzeczą bodaj dziwną, ale w czasach kiedy powstał, syfilis nie był chorobą sekretną i nie budził zgorszenia: poemat Fracastora ukazał się pod auspicjami kardynała Bembo.

Poza wartościami artystycznymi, godna podkreślenia jest wiedza medyczna Fracastora, trafne obserwacje (jak np. że niemowlę może zarazić się syfilisem od mamki) i nie mniej trafne wskazówki terapeutyczne.

W r. 1935 ukazała się świetnie opracowana bibliografia utworu Fracastora; wylicza ona 98 wydań poematu, w tym 15 różnych przekładów na włoski i 7 na angielski (istnieją również przekłady na francuski, niemiecki, hiszpański i portugalski), oraz 206 prac o poemacie.

Wydawany w Londynie w latach 1946 – 1981 emigracyjny tygodnik społeczno-kulturalny. Założycielem pisma był Mieczysław Grydzewski a stałymi współpracownikami byli min. Marian Hemar, Marian Kukiel, Stanisław Stroński, Jan Lechoń, Józef Mackiewicz, Tymon Terlecki, Józef Wittlin. Tygodnik był kontynuacją londyńskich „Wiadomości Polskich” a tradycją nawiązywał do przedwojennych „Wiadomości Literackich”.

Brak komentarzy

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Close