Lwów i Wilno 31.08.1947

Ukrainiec na Łubiance

Towarzyszem mojej celi więziennej był Włodzimierz Celewicz, Ukrainiec z Małopolski Wschodniej, członek UNDA, niegdyś prezes tej partii, naczelny redaktor „Diła” we Lwowie. Znałem go jeszcze z Polski i dość często spotykałem go w Brzeżanach, gdzie przyjeżdżał do rodziny swej żony na wakacje. Ostatni raz, tuż…

Wiadomości 12.08.1951

Pétain

Rzadko kiedy można być tak głęboko przekonanym, że historia zmieni wyroki współczesnych, jak w wypadku Pétaina. Już nawet jego antagonista, gen. de Gaulle, który wszak ponosi odpowiedzialność za inscenizowanie niecnego procesu Pétaina, wygłosił, publiczny apel, by pozwolono Pétainowi zakończyć życie „dans Ia dignité”. Drobne frymarki…

Wiadomości 03.08.1958

Jak to było pod Arnhem

Do redaktora „Wiadomości” Scrutator w swoim sprawozdaniu z książki gen. Urquharta „Arnhem” („Wiadomości”, nr 641) podał wiernie kilka jej ustępów dotyczących mojej osoby i dowodzonej przeze mnie w tej bitwie 1-ej samodzielnej polskiej brygady spadochronowej. Pragnę wszakże tą drogą poinformować czytelników „Wiadomości”, że nie wszystkie…

Walka 22.11.1940

Współokupanci ukraińscy

To sobie dobrze zapamiętamy: w ciężkiej walce na śmierć i życie, jaką toczy naród polski z okupacją niemiecką, u boku Niemców stanęła emigracja ukraińska z Ziemi Czerwieńskiej w roli współokupantów. Nie podobna tego określić inaczej. Ukraiński Centralny Komitet, na którego czele stoi jako Führer dr.…

Wielki Prus

Śród rozmaitych rewizyj literackich, na które teraz przyszła moda, o tyle pożyteczna, że na wiele rzeczy patrzyliśmy przez bielmo niewoli na oczach, – jest do zrobienia jedna rzecz pierwszego znaczenia: sprawa należnego w naszej literaturze miejsca dla Bolesława Prusa. Prus bowiem napozór był doceniony, ma…

Prosto z Mostu 12.12.1937

(Z cyklu: Widły Sanu i Wisły)
Miasto do odkrycia

Sandomierz zobaczyłem po raz pierwszy z niższego, galicyjskiego brzegu. Mgła odcinała go dołem od ziemi i unosiła w powietrzu, zmniejszając go zarazem do rozmiarów ozdobnej miniatury. Zgasiłem niecierpliwie motor, bo zdawało mi się, że hałas grozi rozwianiem się temu obrazowi. Dopiero po ścichnięciu maszyny usłyszałem…

Wiadomości 17.01.1971

Casus Paweł Jasienica

W pewnym znakomitym tygodniku emigracyjnym – niech czytelnik zgadnie w którym – skreślono z mego artykułu zdanie że zmarły niedawno w Warszawie Paweł Jasienica miał „elastyczne pióro…”. Z osobistego względu nie czuję się dotknięty tym skreśleniem, gdyż dotyczyło akurat fragmentu podrzędnego. Z polityczno-ideowego względu natomiast,…

Lwów i Wilno 01.12.1946

Jałty akt drugi

Dnia 19 sierpnia 1946 rządy państw anglo-saskich złożyły rządowi Bieruta w Warszawie noty domagające się wolności wyborów do Sejmu dla… sześciu koncesjonowanych partji politycznych. Nota amerykańska brzmiała: „Formuła: „wszystkie demokratyczne i anty-hitlerowskie partje” powinna wyraźnie obejmować następujące uznane partje: Polską Partję Robotniczą (PPR) Stronnictwo Demokratyczne,…

Wiadomości 11.02.1951

Atrakcyjność kultury polskiej*

Leon Sapieha pisze w swoich wspomnieniach że w r. 1831 dużo młodych ludzi uciekało z Galicji do wojska polskiego. Gniewało to lwowskiego radcę gubernialnego Reitzenheima, Niemca, zajadłego wroga Polaków. Ułożył więc projekt prawa, które rodziców czyniło odpowiedzialnymi za udział synów w powstaniu i przewidywało wysokie…

Prosto z Mostu 21.11.1937

Na Wiśle (cz. 2)

ZAWICHOST Lecz już Zawichost. Tu kończy się ta „cybulizowana”, w jakie takie karby ujęta Wisła, a zaczyna dzicz wodna, wielkie pustkowie rzeczne, zdaniem znawców nie wiele różniące się od rozlewisk Amazonki, Konga czy górnego Nilu. W Zawichoście zatrzymujemy się, aby obejrzeć specjalny przyrządzik zwany samoczynnym…

Wiadomości 02.04.1950

Morderstwo nad rzeką Waką

Nazywał się: Antoni Bołtuszko, co oczywiście wskazywało na pochodzenie starochłopskie, gazie indziej powiedziano by może: gminne. Czy żona jego, Akwilina, była ładna?… Baby z sąsiedztwa zwykłe były mówić: «Ot, taka tam i ładność! Czarniawa ona, ale żesz słaaaba… Krowa podoić i to zadyszy sie». Natomiast…

Wiadomości 22.04.1951

Żeromski (cz. 2)
BANKIET POD BACHUSEM

Byłem pierwszym poetą mego pokolenia, który poznał żywego Żeromskiego, mówię: „żywego” chcąc tym podkreślić cudowność owego wypadku, o którym nikt z nas wtedy nie marzył, że może mu się przydarzyć, a który nastąpił jesienią 1919 – u legendarnego Karpowicza w Zakopanem. Nie pamiętam juz tego…

Myśl Narodowa 03.01.1932

Herr Baczewski aus Kaunas

Figura właściwie pół z wodewilu, a pół z Grand Guignolu, niby tylko humorystyczna, a w gruncie rzeczy bardzo szkodliwa i całkowicie dojrzała „pod topór kata”. Mowa jest o panu Horbaczewskim Albinie, lektorze czy też nawet docencie literatur słowiańskich przy uniwersytecie w stolicy Litwinów, w Kownie,…

Słowo 11.03.1939

Podstawy systemu politycznego świata

Obecny układ stosunków międzynarodowych przedstawia się w sposób następujący: pięć wielkich mocarstw stanowi podstawę tego układu: Niemcy, Wielka Brytanja, Stany Zjednoczone, Rosja Sowiecka i Japonja. Są to jakby wielkie planety; inne zaś państwa stają się i muszą się stać satelitami poszczególnych wielkich planet. Dlaczego w…

Wiadomości 25.05.1958

Historia to rzecz zagmatwana

O Konopczyńskim mawiano, że więcej książek w życiu napisał niż przeciętny Polak przeczytał. Książki historyczne – dziwna rzecz – mają bardzo krótki żywot. Po 30-50 latach są już przestarzałe. Lelewel interesuje dziś jako postać historyczna, ale jako historyka nie traktuje się go poważnie. Szajnochę, Kubalę,…

Wiadomości 08.04.1951

Żeromski (cz. 1)
W ORŁOWIE

Kiedym namyślał się, gdy mi przyszło porządkować w pamięci moje wspomnienia o Stefanie Żeromskim, od którego z nich zacząć aby ukazał się on nam zarazem najbardziej żywy i najpodobniejszy do tego swego obrazu, który wzbudza w nas piękno jego dzieła – przypomniało mi się pewne…

Dwie legendy żydowskie o panowaniu w Polsce

Źródliska legend tkwią w dwojakiej rzeczywistości: albo w przeszłości dziejowej, wypowiadając w godzinach niedoli i poniżenia świetność minioną i tęsknoty, pełne nadziei życiotwórczej, ku powrotowi chwały i mocy, albo w duchowości plemiennej, kreśląc dążenia i cele do osiągnięcia, zapowiadając drogi ekspansji narodowej, religijnej i kulturalnej,…

Prosto z Mostu 07.11.1937

Na Wiśle (cz. 1)

CHŁOPSKA JESIEŃ Nad Sandomierzem jesień siedzi, nie ta kalendarzowa, lecz chłopska jesień, jeszcze całkiem zielona, o babim lecie wcale nie marząca. Pustymi polami ona świeci, świeżą skibą pod słonkiem połyskiwa, płachtami od siewu bieli się, a ludźmi, w ciężkiej robocie chodzącymi, chwali. Jest poranek, a…

Prosto z Mostu 12.09.1937

Motocyklem po Wołyniu

Z Włodzimierza do Łucka jest nowa, w zeszłym roku wykończona szosa. Jest to jedyna więź z zachodem, dawniej z Warszawy na Wołyń można było dobrnąć tylko naokoło – przez Brześć, przez Lwów, albo piechotą przez wertepy. Szosa jest z półbruczka, w Holandii krowy nie chciałyby…

Lwów i Wilno 11.05.1947

Propaganda

Pod nagłówkiem: „most gallant in the whole of Europe” czytamy, że lord kanclerz witając 28 kwietnia czechosłowacką delegację parlamentarną w Izbie Gmin oświadczył: „jesteśmy dumni, iż możemy stwierdzić iż naród czechosłowacki jest najbardziej rycerskim narodem z całej Europy”. Oburzą się na to nasi rodacy i…

Tęcza 09.1935

Pod znakiem swastyki

OD SPECJALNEGO KORESPONDENTA „TĘCZY” Berlin, w lipcu. Ukryte dążenia. Kto wjeżdżał do Niemiec, ten zawsze pozostawał pod wrażeniem ładu i zewnętrznego porządku. Niemiec lubi, by go za rękę prowadzono i państwo spełnia to jego życzenie. Państwo hitlerowskie niczem się tu nie różni od dawnych Niemiec…

Goniec Codzienny 10.08.1941

To dopiero byłaby klęska…

Oddawna znaliśmy formułką następującą: Bolszewizm jest wrogiem podwójnym. Zewnętrznym i wewnętrznym. Zewnętrznym w osobie państwa napadającego z całym jego aparatem i armią, wewnętrznym w osobie trzeciej międzynarodówki podkopującej obronność przeciwnika. POLITYCZNA BAKTERIOLOGIA Musimy jednak sobie powiedzieć zupełnie wyraźnie: bolszewizm jest wrogiem przede wszystkim i nade…

Słowo 05.01.1939

Był o krok od pełnej władzy

Syn stróża ma 15 lat i jest prymusem w swojej klasie. Stał właśnie przed bramą i dłubał w nosie, zapytałem go: – Wiesz kto to był Dmowski? – Nie. – A wiesz kim jest Świętosławski? – No pewnie. To nasz pan minister od oświaty. Tak…

Tęcza VIII 1935

Hańba XX wieku

W domu emerytowanego admirała marynarki francuskiej Versloys’a, położonym w najbardziej arystokratycznej dzielnicy Paryża, na BouIevard Saint Germain, gromadziła się sama śmietanka towarzyska stolicy Francji. Admirał Versloys cieszył się ogólnym szacunkiem, znany był z wielkiego bogactwa, od szeregu lat bowiem po wystąpieniu ze służby czynnej zajmował…

Tęcza 06.10.1928

Polskie zabytki historyczne na rubieżach wschodnich
OŁYKA

Nieliczne już tylko pozostały na Ziemiach Wschodnich Rzeczypospolitej pamiątki naszej wielkiej przeszłości, naszych wielkich czynów na tych rubieżach „dzikich pól” tylekroć krwią rycerstwa polskiego zroszonych. Jeno ruiny, rozwaliska smutnie sterczące, odosobnione, obdarte wieżyce i baszty zamków, rozruszane mury, tulące dziś tylko ptactwo, zielskiem i burzanami…

Close